بسم الله الرحمن الرحیم

مدتی است موضوع مهجوریت علوم انسانی در کشورمان ذهنم را به خود مشغول کرده است. جنبه ای که مدنظر من است و از بابت آن بسیار متأثر هستم، غفلت و یا به تعبیر دیگری عدم توجه سیل عظیم نجبگانیِ کشور نسبت به این حوزه است. بدیهتاً  جامعه ما و هر جامعه ای که قصد سلامت و رسیدن به سعادت مادی و معنوی را دارد، نیازمند تکنسین ها و مهندسانِ نخبه، باهوش و خوش فکر است. متأسفانه در کشور ما بنا به دلایلی که الان نمی خواهم درباره آن ها صحبت کنم شاهد مهاجرت سیل عظیمی از نخبگان به رشته های فنی_مهندسی هستیم. شاخه ای از علوم که از نگاه من فرع بر علوم انسانی و همین طور فرع بر علوم پایه است. وقتی به ارتباطات و دوستان دانشگاهی خودم نگاه می کنم و می بینم چه انسان های نخبه ای در حوزه های فنی فعالیت می کنند متأثر می شوم. البته مجددا تأکید می کنم که منکر لزوم و اهمیت حضور نخبگان و افراد باهوش در این حیطه نیستم ولی قطعا و بدیهتا نه با این حجم. نخبه ای مثل استاد من آقای..... که در یک حوزه فنی نابغه است، اگر در فلان رشته از علوم انسانی این نخبه گی اش را وارد می کرد چه منشأ اثر و خیر و برکتی وسیع برای جامعه فعلی و حتی نسل های آینده می بود (فکر کنید مثلاً شهید مطهری یا شهید شریعتی به جای کسب تخصص در شاخه های علوم انسانی، فی المثل مهندسی برق یا مکانیک می خواندند و بعد مقایسه کنید تأثیر مطهری و شریعتی مهندس را با شهید مطهری و شهید شریعتی فعلی را). ولی فی الحال ایشان باید بخش نسبتا زیادی از وقت و انرژی خود را در آن حوزۀ فنی صرف کنند، که شاید بخش وسیعی از این فعالیت ها را افرادی که در آن درجه از ذکاوت و نخبه گی هم نیستند بتوانند انجام دهند. و متأسفانه امثال ایشان کم نیستند.

خوشبختانه چند سالی است در کشور بحث توجه به علوم انسانی جدی شده است و به تعبیری این ضعف را عقلای قوم دریافته اند. روز شنبه 9 آبان 1394 سومین کنگره بین المللی علوم انسانی برگزار خواهد شد (برای مطالعه درباره برخی از جزئیات اولین و دومین کنگره علوم انسانی مراجعه کنید به صفحه تأملات روزنامه وطن امروز مورخ 4 آبان 1394).

در بیانیه کنگره اول آمده است که از توقف بحث ها روی مسأله ضرورت تحول علوم انسانی باید پرهیز کرد و تمرکز را باید روی مسأله چگونگی این تحول قرار داد.

هیمن طور با تلاش ماهنامه «عصر اندیشه»، مجله فرهنگ و علوم انسانی، نخستین شب علوم انسانی در خرداد ماه سال جاری، با حضور پرفسور پیر دورتیگه، استاد کریم مجتهدی، دکتر رضا غلامی، دکتر سیدیحیی یثربی، دکتر شهریار زرشناس، دکتر فرزاد جهان بین و دکتر عطاالله رفیعی آتانی برگزار شد. جزئیات این جلسه که به قول مجله می توان از آن با عنوان «جدال احسن در مجمع عقلا» یاد کرد در شماره هشتم مجله عصر اندیشه چاپ شده است.

حرف آخر اینکه از نگاه من یکی از راه های رسیدن به این تحول و همین طور بومی سازی علوم انسانی، منطبق بر باورهای صحیح جامعه ما، هدایت نخبگان جامعه به این سمت است. بدیهتا این هدایت ملزومات و شرایطی  خواهد داشت که بدون مهیا کردن این ملزومات و شرایط این موضوع محقق نخواهد شد. از نگاه من واقعاً حیف است مثل وضعیت فعلی حجم زیاد از جامعه نخبگانیِ کشور وارد مسیری شوند که افراد غیر نخبه و کمتر تأثیر گذار و بیشتر تأثیر پذیر هم می توانند همان فعالیت ها یا حداقل بخش زیادی از آن فعایت ها را عهده دار شوند؛ یک جور هدر رفت ثروت است. به امید آن روز که هنگام انتخاب رشته تحصیلی دانش آموزان در دوره تحصیلی دبیرستان، جامعه به این رشد رسیده باشد که فرزندان نخبه مان را دیگر اجبار و یا تحریض به انتخاب رشته های فنی نکنیم و به این بینش برسیم که جایی که به حضور نخبه گان احتیاج بیشتری است رشته های علوم انسانی است؛ از جامعه شناسی و مدیریت و فلسفه و تاریخ گرفته تا الهیات و ادبیات و فقه و کلام و سایر رشته های علوم انسانی.