(تصویر از سایت اختصاصی فیلم چ گرفته شده است)

بسم الله الرحمن الرحیم

این مطلب درباره فیلم چ رو توی شهریور ماه به مناسبت توزیع نسخه شبکه نمایش خانگی فیلم چ نوشتم، که حالا تصمیم گرفتم برای تبرک، اولین مطلب وبلاگ نوشته ای درباره امام خمینی و شهید چمران باشد.


فیلمی درباره امام خمینی

فیلم «چ» را در ایام جشنواره فجر دیدم. جشنواره­ای که حاتمی­ کیا از آن، این گونه انتقاد می کند: «جشنواره (فیلم) فجر، سالیان سال است از انقلاب فاصله گرفته ... پیشنهادی می­کنم نام «فجر انقلاب» را از عنوان این جشنواره بردارند... وقتی دغدغه­ های جشنواره­ های خارجی با ما مماس شود باید به خودمان شک کنیم! »[1].

 فیلم که تمام شد، از اولین نکاتی که توجهم را به خود جلب کرد، عدم رضایت از میزان تأکیدی بود که بر نقش امام خمینی در قضیه پاوه شده بود. کتاب «کردستان» شهید چمران توضیحات خوبی از وضعیت پاوه و شرایط دکتر چمران در پاوه دارد و این کتاب به نظرم از منابع مهم نگارش فیلم نامه فیلم است. (پیشنهاد می کنم قبل از دیدن فیلم نگاهی به این کتاب بیندازید) این کتاب را که بخوانید از قلم شهید چمران متوجه نقش شگفت انگیز امام خمینی و آن پیام عجیب در قضیه آزادسازی پاوه خواهید شد. راستش انتظارم این بود که نقش امام پررنگ ­تر دیده شود. ولی حالا که فکر می ­کنم می ­بینم که اگر حاتمی­ کیا می­ خواست تأثیر آن پیام را آن گونه که بوده است، به نمایش بگذارد به احتمال زیاد مخاطب فیلم را با یک فیلم هندی اشتباه می­ گرفت. آخر مگر ممکن است، یک پیام این گونه بُرد و تأثیر داشته باشد؛ شهید چمران در کتاب این گونه روایت می­کند: (نقل به مضمون) بعد از صدور پیام امام خمینی بدون اینکه تغییری در تعداد نفرات ما، که در محاصره بودیم (یعنی قبل از اینکه نیروی کمکی برسد) و نفرات دشمن بوجود بیاید، به یک باره شرایط برگشت. ما تا چند ساعت پیش در محاصره بودیم، ولی الآن افتاده بودیم دنبال دشمنان و آن­ها را تعقیب می­ کردیم. از نگاه بنده نشان دادن این وضعیت -به طوری که مخاطبی که آن شرایط را از نزدیک لمس نکرده است و یا مطلب مستندی در آن باره نخوانده است- بدون افتادن به ورطه ابتذال و شعارگونه­ گی کار بسیار سختی است. البته حاتمی­ کیا تا حد خوبی در صحنه ­های پایانی فیلم که متن پیام امام خوانده می­شود از پس این مسئولیت بر آمده است، که این کار قابل تحسین است ولی به قول محمد حسین جعفریان ای کاش فیلم با خواندن همین پیام پایان می­ گرفت.

درباره فیلم حرف برای گفتن زیاد است. فیلم که تمام شد دوستی پرسید اصلاً نقش چمران در فیلم چه بود؟ این سؤال اشاره به این داشت که فیلم تأکید زیادی روی شخصیت شهید چمران نداشته است. سؤال بسیار خوبی بود، ولی به نظر من کارگردان تعمداً با این نگاه و از این زاویه این بخش از زندگی شهید چمران را روایت کرده است. فیلم درباره شهید چمران است ولی تمام تأکید کارگردان بر چمران نیست، البته حاتمی­ کیا خود نیز در صحبت­ هایی که بعد از اکران فیلم داشت به این موضوع اذعان داشت. به نظر من کارگردان تعمداً خیلی روی چمران زوم نمی کند تا مخاطب، خود، در وجود این انسان آرامش را کشف کند، تا مخاطب خود ببیند که شجاعت و به تعبیری بی ­ترسی با وجود این انسان عجین شده است. در صحنه ای از فیلم، دکتر چمران به تنهایی برای نجات یک زن که در بیمارستان جامانده است به بیمارستانی که دیگر تقریباً دست دشمن افتاده است حمله می ­کند به طوری که شهید وصالی با تعجب می پرسد اون کیه؟ داره چی کار می کنه؟ (نقل به مضمون) و وقتی متوجه می­ شود چمران است، سکوت می­ کند؛ این صحنه به نظر من از صحنه هایی بود که می توان از آن کمی به چمران نزدیک شد. چمران یک انسان عارف مسلک است، از این مرحله عبور کرده است که بگوید مثلاً من نماینده امام خمینی یا دولت هستم و نباید در این لحظه جان خود را به خطر بیندازم؛ چرا که می­ توانم در جاهای دیگری برای این کشور منشأ اثر باشم. حاتمی­ کیا همه این­ها را می ­گوید بدون اینکه موضوع را در چشم مخاطب فرو کند، مخاطب هوشمند خود به این نکات پی می ­برد. در یکی از صحنه­ های آخر فیلم که شرایط بسیار وخیم و ناامید کننده شده است و تمام شهر، حتی حیاط محلی که در آن محاصره هستند نیز به دست دشمن افتاده است، عملکرد شهید چمران را که دیدم، دقیقاً یکی از سخنرانی­های علامه جعفری را به یاد آوردم که می­ گفت امام حسین(ع) در آن شرایط که همه چیز از لحاظ عده به نفع دشمن بود، با نهایت امید و به دور از هرگونه ناامیدی به دقت اصول و آرایش ­های نظامی را رعایت می­کند، بی­توجه به اینکه تعداد نفرات دشمن چقدر است و یاران او چند نفرند و چه زیبا حاتمی کیا این بار این صحنه را با نقش اولیِ شیعه ­ای از شیعیان امام حسین(ع) بازسازی می­کند. چه زیبا بود آن نماز صبحی که شهید چمران و یارانش به حالت نماز خوف، ایستاده و اسلحه بدست -رو به در ورودی زیرزمینی که دیگر از تمام پاوه برایشان باقیمانده است- می ­خوانند. و در نهایت اینکه فیلم از امروز (سه شنبه 25 شهریور) در بازار شبکه خانگی توزیع می ­شود. این فیلم را حتماً بخرید و کار ارزشمند حاتمی­ کیای عزیز را از دست ندهید. حاتمی کیای دوست داشتنی که امیدوارم باز هم از دفاع مقدس و انسان­ های آن فضا برایمان فیلم بسازد و قصه روایت کند؛ قصه عارفانی که در زمان ما می ­زیسته اند. ادامه بده حاتمی کیای عزیز


[1] برگرفته از یادداشت محمدحسین جعفریان در روزنامه تهران امروز مورخ 7 اسفند 1392